Bài giảng Ngữ văn 12- Tiết 50, bài: Người lái đò sông Đà

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn 12- Tiết 50, bài: Người lái đò sông Đà

1. TRƯỜNGTRƯỜNG THPTTHPT LÊLÊ THANHTHANH MỪNGMỪNG
2. I. TÌM HIỂU CHUNG: - Là bài tuỳ bút in trong tập “sông Đà” 1960, lúc miền Bắc tiến lên xây dựng CNXH. - Tập tuỳ bút “sông Đà” là thành quả đẹp đẽ của chuyến đi thực tế tới Tây Bắc để tìm kiếm chất vàng của thiên nhiên cùng “thứ vàng mười đã qua thử lửa” ở tâm hồn con người lao động và chiến đấu trên miền núi sông hùng vĩ thơ mộng đó - Bài tuỳ bút cho ta nhận ra diện mạo của một NT mới mẻ, tiêu biểu cho phong cách tài hoa, uyên bác
3. II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN: 1. Nhân vật Sông Đà: Qua ngòi bút của Nguyễn Tuân, Sông Đà không phải là dòng sông vô tri vô giác mà là một sinh thể có tính cách, cá tính, tâm trạng và hoạt động. Con Sông Đà trong bài tuỳ bút được nhà văn phát hiện 2 nét tính cách: hung bạo và trữ tình. a) Tính hung bạo: Nhà văn quan sát miêu tả trên nhiều đặc điểm, địa thế đầy ấn tượng * Đá 2 bên bờ sông : - Sừng sững: dựng vách thành - Có chỗ tạo thành chẹt lòng sông như cái yết hầu. Tạo thế hùng vĩ, gây cảm giác rợn người. *Ghềnh nước (Hát loáng) : - Chiều dài thăm thẳm: Dài hàng cây số - Nghệ thuật trùng điệp “Nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm” sự phối hợp sức mạnh dữ dội của nước, đá, sóng, gió như thể luôn đe doạ con thuyền và người lái đò.
4. II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN: 1. Nhân vật Sông Đà: a. Tính hung bạo: Nhà văn quan sát miêu tả trên nhiều đặc điểm, địa thế đầy ấn tượng * Đá 2 bên bờ sông: * Ghềnh nước (Hát loáng): * Ghềnh nước (Hát loáng) : * Vực xoáy (Quãng Tà Mường Vat) : - Cách nói hình ảnh, lối so sánh độc đáo “Những hút nước giống như những giếng bê tông” - Tiếng nước miêu tả bằng nghệ thuật nhân hoá: thở và kêu dữ dội, phát ra âm thanh hãi hùng của một lào thuỷ quái đang bị bóp nghẹt cổ: lúc “bị sặc”, khi lại “kêu ặc ặc” - Sức hút dữ dội gợi bao nỗi kinh hoàng: thuyền bè vô ý vào - bị hút - tan xác Nguy hiểm với nhà đò
5. *Thác nước: hung bạo nhất: - Tiếng nước được nhân hoá và so sánh, phát hiện miêu tả từ xa đến gần, với những âm thanh kinh dị và khủng khiếp: réo gần, réo to,...nghe như oán trách oan xin rồi lại như khiêu khích, giọng gằn, chế nhạo, rống lên như tiếng 1 ngàn con trâu mộng... Tài liên tưởng, tưởng tượng độc đáo đến lạ lùng của NT - Đá trên sông: hòn chìm, nổi, cả 1 chân trời đá, có diện mạo, hành động, tâm địa như 1 con người hung ác, biết mai phục, dàn bày thạch trận, diện mạo méo mó, nhăn nhúm, hất hàm hỏi người lái đò. - Mặt sông rung tít, đá nước phối hợp tấn công vào những chỗ nguy hiểm. Thác sông Đà đầy mưu ma chước quỷ, gây nổi kinh hoàng. Lúc hung bạo, sông Đà như 1 chàng Thuỷ Tinh mang thói ghen tuông đời đời kiếp
6. b. Tính trữ tình: Sông Đà được nhà văn phát hiện ở mỗi góc độ, mỗi thời điểm là mỗi vẻ đẹp khác nhau * Từ tàu bay, nhìn sông Đà - Hình dáng mềm mại, uyển chuyển, thước tha: Tuôn dài, tuôn dài như 1 áng tóc trữ tình - Nước sông mang vẻ đẹp của mây trời Tây Bắc, thay đổi theo mùa: mùa xuân nước xanh màu ngọc bích, mùa thu nước lừ lừ chín đỏ... Vẻ đẹp gợi cảm, tình tứ duyên dáng như 1 mỹ nhân * Sau chuyến đi rừng, tìm đến sông Đà. - Cảm giác như 1 cố nhân đằm đằm ấm ấm - Mang vẻ đẹp Đường thi Tình cảm gần gũi với sông Đà
7. * Đi thuyền trên sông Đà - Cảnh vật thơ mộng, bình yên - Bờ sông hoang dại, gợi niềm cổ tích thưở xưa - Dòng sông lững lờ trôi, đầy chất thơ, tình thơ Sông Đà như người bạn tình Lúc trữ tình, sông Đà là người bạn, người tình đối với con người Tây Bắc. Sơ kết: Bằng nhiều góc độ, nhiều điểm nhìn, ngòi bút tài hoa, uyên bác, Nguyễn Tuân đã khám phá, thể hiện rất tài tình nét đẹp vừa hung bạo, hùng vĩ, vừa trữ tình duyên dáng của sông Đà.
8. #7. Slid e 7
9. 2. Nhân vật ông lái đò: a. Ông lái đò, nhân vật trung tâm của bài tuỳ bút, được miêu tả sinh động trên rất nhiều phương diện. - Ông đò có vẻ đẹp ngoại hình phù hợp với nghề đò + Khoảng 70 tuổi + Khỏe mạnh, rắn rỏi như chất sừng chất mun + Sáng suốt, tinh tường nhớ như in các luồng lạch sông Đà - Ông đò sâu nặng một tình yêu: + Yêu sông Đà, gắn bó với Đà giang như người bạn thân thiết + Yêu nghề chèo đò, một nghề đầy gian khổ, hiếm nguy. Nhưng cũng chính từ nghề vượt thác leo ghềnh hiểm nguy đó mà nhân vật đẫ tỏa sáng vẻ đẹp tính cách trí dũng anh hùng, tài hoa nghệ sĩ.
10. 2. Nhân vật ông lái đò: a. Ông lái đò, nhân vật trung tâm của bài tuỳ bút, được miêu tả sinh động trên rất nhiều phương diện. b. Vẻ đẹp anh hùng trí dũng tài hoa nghệ sĩ của nhân vật ông đò: * Ông đò là người lao động trí dũng tuyệt vời: - Sẵn sàng đối mặt với thác dữ • Từng được xem là kẻ thù số một của con người • Vô số những tướng đá quân đá hung tợn • Bố trí 3 trùng vi thạch trận để ăn chết con thuyền và ông đò - Chinh phục được mọi cửa tử của các trùng vây, vượt qua mọi trận thủy chiến ác liệt với những đá nổi, đá chìm với những phòng tuyến nguy hiểm bằng những động tác táo bạo, chuẩn xác
11. + Ở trùng vi thạch trận thứ nhất: • Sông Đà: Mở ra 5 cửa trận, 4 cửa tử với 1 cửa sinh Nước, đá, sóng có sự phối hợp chặt chẽ, tấn công dữ dội vào con thuyền và người lái đò. Nước thác reo hò làm thanh viện cho đá, những hòn đá hất hàm, khiêu khích, mặt nước hò la vang dậy uà vào bẽ gãy cán chèo, sóng nước như thể quân liều mạng mà đá trái mà thúc gối vào bụng vào hông thuyền, • Ông đò: Chủ động đưa thuyền vào vòng chiến Bị thương nhưng vẫn cố nén vết thương, hiên ngang như một tướng soái. Hai chân ông vẫn kẹp lấy cuống lái, giọng bình tĩnh chỉ huy ngắn gọn. Chính sự bình tĩnh, gan dạ và dũng cảm đã giúp ông đò phá xong trùng vi thạch trận thứ nhất.
12. * Vòng vây thứ hai : - Sông Đà: đổi chuyến thuật: tăng cường cửa tử, dùng kế đánh lừa, cửa sinh bố trí lệch, dòng thác hùm beo tế mạnh trên sông đá. - Ông đò: dùng chiến thuật đánh nhanh, mạnh, dứt khoát, quyết đưa con thuyền vào đúng cửa sinh: “Nắm chặt lấy cái bờm sóng đúng luồng phóng nhanh vào cửa sinh” Sự thông minh, dày dạn kinh nghiệm, quyết đoán đã giúp ông đò chiến thắng ở vòng vây thứ hai. .* Vòng vây thứ ba: - Sông Đà: bố trí cửa sinh ở giữa đá hậu vệ, bên phải, bên trái đều là luồng chết cả. - Ông đò: Hiểu được thế trận, phóng thẳng thuyền chọc thủng cửa sinh “như 1 tên tre xuyên qua hơi nước” Sự mưu trí, tài hoa, dũng cảm anh hùng của ông đòtay lái điệu nghệ, ra hoachiến thắng
13. * Ông đò là người lao động tài hoa nghệ sĩ - Đối đầu với ghềnh thác cuồng bạo bằng sự tự tin, phong thái ung dung của người nghệ sĩ + Ông thích lái đò ở nơi có thác dữ, với ông lái đò ở chỗ nước êm dại tay dại mắt dễ buồng ngủ + Là người hiểu rất thế trận sông Đà, nên ông luôn bình tĩnh khôn ngoan trước sông Đà lắm mưu nhiều kế: Mỗi trùng vây là mỗi chiến thuật nhưng ông không hề bị động mà luôn ở thế chủ động + Trên chiến trường sông Đà, tay lái của ông đò trở thành kỹ xảo, điêu luyện, mềm mại, uyển chuyển trong cuộc vượt thác tài tình “Vút vút thuyền ông như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được lượn được". Đó là một tay lái khéo léo, ra hoa đạt đến trình độ nghệ thuật.