Giáo án Ngữ văn 11 - Tuần 7, bài: Hai đứa trẻ - Năm học 2021-2022 - Trường THPT Lê Thanh Mừng

Nội dung tài liệu: Giáo án Ngữ văn 11 - Tuần 7, bài: Hai đứa trẻ - Năm học 2021-2022 - Trường THPT Lê Thanh Mừng

1. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) Tuần: 7 Đọc văn Tiết: 25 28 HAI ĐỨA TRẺ Ngày: 20 - 10 THẠCH LAM I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: - Nhận biết: Nêu được tiểu sử tác gỉa, hoàn cảnh sáng tác, phong cách nghệ thuật của nhà văn - Thông hiểu: Hiểu được sự cảm thông sâu sắc của Thạch Lam đối với cuộc sống quẩn quanh, buồn tẻ của những người nghèo phố huyện và sự trân trọng của nhà văn trước những mong ước của họ về cuộc sống tươi sáng hơn. - Vận dụng thấp: Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam. - Vận dụng cao: Vận dụng hiểu biết về hoàn cảnh lịch sử xã hội để lí giải nội dung, nghệ thuật của tác phẩm văn học. 2. Năng lực: -Năng lực thu thập thông tin. -Năng lực đọc – hiểu các tác phẩm văn học hiện đại. -Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận và trình bày -Năng lực phân tích, so sánh 3. Phẩm chất: Giúp học sinh rèn luyện bản thân phát triển các phẩm chất tốt đẹp như yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU: - SGK, SGV, Tư liệu Ngữ Văn 12, thiết kế bài học. - Máy tính, máy chiếu, loa... III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC: 1/Ổn định: KTSS 2/KTBC: 3/Bài mới: HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY - TRÒ NỘI DUNG CẦN ĐẠT - GV giao nhiệm vụ: - Nhận thức được nhiệm vụ cần giải quyết của + Trình chiếu tranh ảnh, cho hs xem tranh ảnh (CNTT) bài học. + Chuẩn bị bảng lắp ghép - Tập trung cao và hợp tác tốt để giải quyết - HS thực hiện nhiệm vụ: nhiệm vụ. - HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ: - Có thái độ tích cực, hứng thú. - GV giới thiệu bài: Văn học giai đoạn thứ 3, từ năm 1930 đến khoảng năm 1945, đã xuất hiện trào lưu lãng mạn chủ nghĩa với những thành tựu nổi bật ở Thơ Mới; tiểu thuyết Tự lực văn đoàn. Có thể nói, trong số các nhà văn Tự lực văn đoàn, Thạch Lam là cây bút tuy đương thời không được chú ý nhiều, nhưng những truyện ngắn của anh có chất lượng nghệ thuật cao, đặt biệt là ở Thạch Lam có nghệ thuật viết truyện nhưng không có cốt truyện, tác phẩm của anh như một bài thơ dài của cảm xúc, tâm trạng. Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” là một trong những tác phẩm như vậy. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 30
2. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ NỘI DUNG CẦN ĐẠT I. TÌM HIỂU CHUNG: HS chú ý tiểu dẫn (đọc trước Theo dõi tiểu dẫn ở nhà): 1. Tác giả: (1910- 1942) Nêu những nét chính về nhà Lựa chọn ý chính trả lời - Tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh, sinh tại văn TL? Hà Nội, trong một gia đình công chức. Quan điểm nghệ thuật của Trả lời - Là người đôn hậu và rất tinh tế. TL ? - TL rất thành công ở truyện ngắn, Ông chủ yếu Giới thiệu về xuất xứ và nội Lựa chọn ý chính trả lời khai thác thế giới nội tâm nhân vật với những dung cơ bản của truyện ngắn Nội dung tp: cảm xúc mong manh, mơ hồ. Hai đứa trẻ? + Bức tranh phố huyện buồn 2. Tác phẩm: bã và cuộc sống nghèo nàn - In trong tập Nắng trong vườn – 1938 của con người. - Là một trong những tác phẩm đặc sắc của cho + Tâm trạng của chị em Liên phong cách truyện ngắn của TL. và mọi người đợi chuyến tàu đêm qua phố huyện - Gọi HS đọc diễn cảm đọan 1 II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN. Từ đầu về phía làng” Đọc lớn và diễn cảm, rõ 1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn: Tìm những âm thanh báo ràng a. Cảnh chiều tàn, chợ tàn: hiệu cảnh chiều tàn?  Tìm dẫn chứng : - Âm thanh: Tiếng trống thu không, tiếng ếch Cảnh chiều tàn, chợ tàn - đ1&2 SGK/95, trả lời nhái kêu rang ngoài đồng ruộng, tiếng muỗi đã được tả bằng những hình ảnh - đ2& cuối/ 95, trả lời bắt đầu vo ve nào? - Hình ảnh: Em có nhận xét gì cảnh phố + Phương Tây đỏ rực, đám mây ánh hồng, dãy huyện lúc chiều tàn? Gần giũ, quen thuộc với tre làng đen lại thôn quê và man mác nỗi + Chợ vãn, người về hết, trên đất chỉ còn rác Xuất hiện trong cảnh chợ buồn rưởi, một mùi âm ẩm bốc lên. tàn là hình ảnh của những ai? Cuối/95 và đầu/96, trả lời Gần gũi, quen thuộc, man mác nỗi buồn. Những người buôn bán và b. Những kiếp người tàn tạ: kiếm sống ở phố huyện ở thời Đ2,3 & cuối/96, trả lời - Một vài người bán hàng về muộn điểm này gồm có những ai ? - Mấy đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ đi nhặt Em cảm nhận gì về cuộc nhạnh những gì có thể dùng đuợc sống của những kiếp nguời Đoạn cuối phần 1, trả lời - Chị Tí chiều nào cũng dọn hàng nhưng chả nơi đây? bán được bao nhiêu Bình: cảnh chiều tàn. Chợ - Cửa hàng tạp hóa nhỏ của chị em Liên vắng tàn và những kiếp người tàn khách. tạ. - Cụ Thi - một bà già hơi điên Cảnh phố huyện chiều tàn đã gợi lên trong lòng Liên nỗi Cuộc sống nghèo khổ, Nghèo khổ, quẩn quanh. niềm gì? buôn bán ế ẩm. Suy nghĩ của Liên khi nhìn c. Tâm trạng của chị em Liên: thấy hành động của những Đọc đ2/95, trả lời - Buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày đứa trẻ con nhà nghèo ở ven tàn. chợ? - Động lòng thương những đứa trẻ con nhà Điều đó cho thấy Liên là nghèo, nhưng không có tiền cho chúng nó một cô bé như thế nào? Đọc lại đ1/96, trả lời Cảm thương cho những đứa trẻ lam lũ tội Chuyển ý tiết 2 nghiệp Tinh tế và nhân hậu. - HD Hs tìm hiểu phần 2 Cảnh phố huyện về đêm được tác giả miêu tả ra sao? Cô bé giàu cảm xúc, nhân 2. Phố huyện lúc đêm khuya: Đối lập với bóng tối đó là hậu. a. Khung cảnh thiên nhiên và con người: chút ánh sáng mờ nhạt toát Cuối/97 và cuối/98, trả lời - Đường phố và các ngõ con dần dần chứa đầy ra từ những nơi nào? bóng tối, tối hết cả con đường thăm thẳm ra Giảng: ánh sáng từ ngọn đèn sông, con đường qua chợ về nhà, các ngõ về ở hàng nước của chị Tí lặp lại Chú ý làng càng sẫm đen hơn nữa, nhiều lần - Ánh sáng yếu ớt, le lói, mờ nhạt: ánh sáng chỉ Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 31
3. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) Sự đối lập này đã khẳng hé qua khe cửa, quầng sáng quanh ngọn đèn định điều gì ? Bóng tối bao trùm tất cả. chị Tí, chấm lửa nhỏ ở bếp lửa hàng phở bác Kết hợp phần 1+2: Liệt kê Siêu, ánh sáng của sao trời xa xôi lại công việc và kết quả làm Liệt kê đầy đủ Cả không gian ngập chìm trong đêm tối mênh ăn buôn bán của họ? mông. Nhận xét chung về nhịp sống của những kiếp người Cuộc sống nghèo khổ, b. Nhịp sống của con người nơi phố huyện này? buôn bán ế ẩm lặp lại đều - Cảnh buôn bán ế ẩm, vắng khách của cửa Giảng: Nhịp sống của con đặn. hàng tạp hóa nhỏ của chị em Liên, hàng nước người nơi phố huyện. của chị Tí, hàng phở của bác Siêu Hàng phở của bác Siêu đã - Cảnh sống nghèo đói, thiếu thốn của những làm Liên chợt nhớ lại cảnh Đọc lại đọan 3/98, trả lời đứa trẻ con nhà nghèo, bà cụ Thi hơi điên, vợ sống trước đó của mình ra Suy nghĩ, trả lời chồng bác xẩm hát dạo kiếm tiền sao? Lặp đi lặp lại một cách đơn điệu, buồn tẻ với những động tác quen thuộc, những suy nghĩ mong đợi như mọi ngày. Tuy vậy họ vẫn mong đợi “một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ Trở lại hiện tại Liên phải đối hằng ngày”. mặt với những gì trong cuộc Trả lời c. Tâm trạng của Liên sống hằng ngày? - Quá khứ đẹp: Sống ở Hà Nội được hưởng những thứ quà ngon lạ, dạo chơi bờ hồ,.. - Hiện tại: Nghèo khổ, buồn bã, yên lặng dõi theo những cảnh đời nhọc nhằn , những kiếp Bình: Tâm trạng của Liên người tàn tạ trước hiện tại Chú ý Cảm nhận sâu sắc về cuộc sống tù đọng - Liên hệ kiến thức trọng tâm trong bóng tối của những người dân nghèo nơi đã học ở 2 tiết học trước với HS nghe đây phần còn lại của tác phẩm 3. Phố huyện lúc chuyến tàu đêm đi qua - Gọi HS đọc lại phần cuối này a. Cảnh tàu đến và đi qua: (diễn cảm, lớn, rõ ràng) Đọc diễn cảm phần cuối - Cảnh tàu đến: HS tìm hiểu phần 3 này. + Từ xa: Ngọn lửa xanh biếc, tiếng còi vang lại Cảnh tàu đến được miêu tả kéo dài ra sao? Chú ý các đọan: cuối/99, + Đến gần: Tiếng còi rít, tàu đi tới, các toa tàu và 3 đọan đầu/100, trả lời sáng trưng, chiếu ánh cả xuống đường những toa hạng sang trọng lố nhố những người, đồng và kềnh lấp lánh, các cửa kính sáng - Tàu đi qua: để lại đốm than đỏ bay tung trên Khi tàu đi qua để lại phố đường sắt, tàu xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre, huyện cảnh tượng ntn? Chú ý 3 đọan cuối/100, trả phố huyện hết náo động chìm vào bóng tối lời Sáng bừng lên và huyên náo trong chốc lát rồi lại chìm vào bóng tối Chuyến tàu đến đã làm cho Ý nghĩa: là biểu tượng của một thế giới thật phố huyện những thay đổi gì Phố huyện sáng lên và mọi đáng sống với sự giàu sang và rực rỡ ánh sáng. người hân hoan đợi tàu đến Nó đối lập với cuộc sống mòn mỏi, nghèo nàn, tăm tối và quẩn quanh của người dân nơi phố huyện. b. Tâm trạng hai đứa trẻ: Hai chị em Liên cố thức để - Khi đoàn tàu đến: reo vui, hân hoan hạnh làm gì? Tâm trạng của hai chị Trả lời phúc em khi tàu đến? - Khi đoàn tàu đi qua: nuối tiếc, bâng khuâng. Con tàu đi qua để lại trong Con tàu mang theo mơ ước về một thế giới Liên nỗi niềm gì? Gợi nhớ lại Trả lời khác sáng sủa hơn và đánh thức trong Liên những hồi ức gì ở Liên? những hồi ức lung linh về Hà Nội xa xăm Giảng: cảnh mọi nguời ở phố Qua tâm trạng của chị em Liên, tác giả như huyện đợi con tàu từ Hà Nội muốn lay tỉnh những con người sống trong cảnh đi qua đây nghèo nàn, buồn chán, sống quẩn quanh lam lũ Bình: Giá trị nhân bản của và hướng họ đến một tương lai tốt đẹp hơn. Đó truyện ngắn này. là giá trị nhân bản của truyện ngắn này. Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 32
4. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) Những đặc sắc nghệ thuật III. TỔNG KẾT của truyện ngắn này? 1. Nghệ thuật Truyện không có cốt - Cốt truyện đơn giản, nổi bật là những dòng truyện, khai thác những thay tâm trạng chảy trôi, những cảm xúc, cảm giác đổi của cảnh vật và tâm mong manh mơ hồ trong tâm hồn nhân vật. trạng của Liên - Bút pháp tương phản đối lập. Miêu tả sinh - Hình ảnh có ý nghĩa biểu động những biến đổi tinh tế của cảnh vật và tượng. tâm trạng con người. - Ngôn ngữ, hình ảnh giàu ý nghĩa tượng trưng. Cho biết ý nghĩa của truyện Giọng điệu thủ thỉ thấm đượm chất thơ, chất ngắn này? (tâm trạng, thái độ trữ tình sâu lắng. của nhà văn trước cảnh vật Niềm cảm thương của TL 2. Ý nghĩa văn bản và cuộc sống của con người đối với những kiếp sống Truyện ngắn Hai đứa trẻ thể hiện niềm cảm nơi đây). nghèo khổ, nơi phố huyện thương chân thành của TL đối với những kiếp trước cách mạng sống nghèo khổ, chìm khuất trong mỏi mòn, tăm tối quẩn quanh nơi phố huyện trước cách mạng và sự trân trọng với những mong ước bé nhỏ, bình dị mà tha thiết của họ HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt - GV giao nhiệm vụ: Câu hỏi 1: Sức hấp dẫn của truyện Thạch Lam chủ yếu toát ra từ đâu? a. Tình huống, sự kiện. b. Tính cách, số phận nhân vật. c. Các xung đột. d. Thế giới nội tâm của nhân vật. Câu hỏi 2: Âm thanh nào trong các âm thanh sau được miêu tả ở truyện Hai đứa trẻ có sức vang ngân, xao xuyến và náo nức nhất đối với những tâm hồn ĐÁP ÁN trẻ thơ nơi phố huyện? [1]='d' a. Tiếng trống. b. Tiếng đàn bầu. c. Tiếng ếch nhái. d. Tiếng còi tàu. [2]='d' Câu hỏi 3: Trong truyện hình ảnh tương phản nào gây ấn tượng rõ nhất về [3]='a' tình trạng sống mòn mỏi, le lói của con người nơi phố huyện? a. Ánh sáng của đoàn tàu và ánh sáng đèn con của chị Tí. b. Thế giới phố huyện và “một chút thế giới khác”. c. Ánh sáng và bóng tối thuộc về đêm nơi phố huyện. d. Hình ảnh vũ trụ bao la và hình ảnh những con người bé nhỏ. - HS thực hiện nhiệm vụ: - HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ: - GV nhận xét, chốt kiến thức HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt - GV giao nhiệm vụ: Nêu biểu 1. Biểu hiện tương phản: hiện của bút pháp tương phản - Tương phản giữa ánh sáng và bóng tối: và tác dụng của nó trong - Tương phản giữa hình ảnh đoàn tàu và phố huyện (nhất là khi đoàn tàu đi truyện Hai đứa trẻ? qua và sau khi đoàn tàu đã đi qua). - HS thực hiện nhiệm vụ: - Tương phản giữa cuộc sống thực tại và mơ ước xa xôi - HS báo cáo kết quả thực hiện 2. Nêu tác dụng của bút pháp tương phản trong truyện Hai đứa trẻ. nhiệm vụ - Làm nổi bật bức tranh phố huyện êm đềm, bình lặng nhưng nghèo khó, tù - GV nhận xét, chốt kiến thức túng, đơn điệu trong bóng tối mênh mông và hiu quạnh. - Thể hiện sinh động cuộc sống của con người lao động bé nhỏ, vô danh nơi đây. Họ không chỉ thiếu thốn về vật chất mà còn phải sống cuộc sống tẻ nhạt, đơn điệu, không ánh sáng và niềm vui, chỉ có chút hi vọng bé nhỏ và mong manh, xa xôi và leo lét như chính những ngọn đèn nơi phố huyện. - Góp phần thể hiện và lí giải những biểu hiện tinh tế trong tâm hồn nhân vật, nhất là Liên. Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 33
5. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 34