Giáo án Ngữ văn 11 - Tuần 5, bài: Văn tế nghĩa sĩ cần giuộc - Năm học 2021-2022 - Trường THPT Lê Thanh Mừng

Nội dung tài liệu: Giáo án Ngữ văn 11 - Tuần 5, bài: Văn tế nghĩa sĩ cần giuộc - Năm học 2021-2022 - Trường THPT Lê Thanh Mừng

1. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) Tuần: 5 Đọc văn Tiết: 17  20 VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC Ngày: 05 - 10 NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: - Nhận biết: HS nhận biết, nhớ được tên tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm. - Thông hiểu: HS hiểu và lí giải được hoàn cảnh sáng tác có tác động và chi phối như thế nào tới nội dung tư tưởng của tác phẩm. - Vận dụng thấp: Viết đoạn văn trình bày suy nghĩ về hình tượng người nông dân nghĩa sĩ - Vận dụng cao: Vận dụng hiểu biết về tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm để phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật của vài văn tế 2. Năng lực: -Năng lực thu thập thông tin. -Năng lực đọc – hiểu tác phẩm văn học trung đại Việt Nam. -Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận và trình bày -Năng lực phân tích, so sánh 3. Phẩm chất: Giúp học sinh rèn luyện bản thân phát triển các phẩm chất tốt đẹp như yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU: - SGK, SGV, Tư liệu Ngữ Văn 12, thiết kế bài học. - Máy tính, máy chiếu, loa... III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC: 1/Ổn định: KTSS 2/KTBC: 3/Bài mới: HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY - TRÒ NỘI DUNG CẦN ĐẠT - GV giao nhiệm vụ: - Nhận thức được nhiệm vụ cần giải quyết của + Trình chiếu tranh ảnh, cho hs xem tranh ảnh (CNTT) bài học. + Chuẩn bị bảng lắp ghép về tác giả, tác phẩm - Tập trung cao và hợp tác tốt để giải quyết - HS thực hiện nhiệm vụ: nhiệm vụ. - HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ: - Có thái độ tích cực, hứng thú. - GV giới thiệu bài HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ NỘI DUNG CẦN ĐẠT Gọi HS đọc tiểu dẫn I. TÌM HIỂU CHUNG: Đọc SGK 1. Hoàn cảnh sáng tác: Hãy nêu hcst của bài văn tế? Trả lời Viết theo yêu cầu của tuần phủ Gia Định là Đỗ Quang để đọc tại lễ truy điệu các nghĩa sĩ Cần Giuộc; nhưng cũng là tiếng khóc từ đáy lòng tác giả và là tiếng khóc lớn của nhân dân trước sự hy sinh của những người anh hùng Văn bản được viết theo thể Chú ý SGK, trả lời 3. Bố cục: 4 đoạn loại nào? Thế nào là thể văn tế? o Lung Khởi (2 câu đầu): Bố cục bài văn tế gồm mấy o Thích Thực (315): đoạn? o Ai Vãn (1628): o Kết (2 câu cuối): Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 30
2. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) Gọi HS đọc văn bản. Lưu ý cách Đọc văn bản II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: đọc cho phù hợp 1. Khái quát khung cảnh bão táp - HS HS tìm hiểu 2 câu đầu Súng giặc/lòng dân của thời đại (2 câu đầu): Phân tích nghệ thuật tương Mười năm/một trận Ngth tương phản: phản được sử dụng ở 2 câu đầu? Chọn cách sống theo đại nghĩa • Hình ảnh: “súng giặc đất rền”/ đánh Tâymất mà tiếng vang như “lòng dân trời tỏ”giặc vũ khí hiện mỏ đại, tàn bạo - dân ta lòng yêu nước, ý chí kiên cường chiến đấu • 10 năm/1 trậnđối chiếu 2 cách sốngkhẳng định cách sống theo đại nghĩa đánh tâyHy sinh vì nghĩa lớnbất tử. 2. Hình tượng người nông dân nghĩa sĩ( 3-15) Cho biết hòan cảnh xuất thân Xuất thân: người nông dân tay a. Hoàn cảnh xuất thân (3-5) của những nghĩa sĩ nông dân? lắm chân bùn sống lam lũ, nghèo - Cuộc sống: lam lũ, tủi cực, nghèo Cuộc sống của họ ntn? Họ là khó khó “cui cúc làm ăn .khó” những người dân có bản chất - Chất phác quê mùa, sống quanh ntn? quẩn ở nơi làng xã. chỉ quen với ruộng đồng “chỉ biết ruộng quen làm” - Hoàn toàn xa lạ việc binh đao trận mạc “chưa quen .từng ngó”. Người nông dân hiền lành chất phác. b. Tinh thần tự nguyện đánh giặc của người nghĩa sĩ nông dân(6-9) Tâm trạng của người nông dân  Lo sợ, hồi hộp, trông ngóng, chờ - Khi giặc đến, ban đầu người nông khi giặc đến? đợi triều đình dân cũng hồi hộp lo sợ (tiếng tháng) - Trông ngóng, chờ đợi triều đình đánh giặc nhưng bặt tin Thái độ của họ ntn khi thấy  Ghétcăm thù mãnh liệt - Thái độ đ/v giặc: ghétcăm thù giặc xuất hiện? mãnh liệt “mùi tinh chiên ghét cỏ”, Trước tình thế đất nước như Trách nhiệm của mình đối với sự “Bữa thấy bòng bong ra cắn cổ” vậy, họ nhận thức được điều gì? nghiệp cứu nước, tự nguyện đầu - Nhận thức: Trách nhiệm của mình Họ hành động ra sao? quân đánh Tây đ/v sự nghiệp cứu nước - Hành động: tự nguyện đầu quân đánh Tây với ý chí quyết tâm tiêu diệt giặc “một mối xa thư đồ sộ bán chơi”, “nào đợi ai đòi ai bắt bộ hổ”. Từ người nông dân thuần phát Yêu nước sâu sắc Người nông dân yêu nước họ trở thành người nd ntn? c. Tinh thần xả thân của người Chuyển ý. Yêu cầu học sinh Chú ý SGK/ 62, trả lời. nông dân chân đất mang trọng đọc câu 10 15 trách và chí khí của những anh hùng thời đại.(10-15) Họ ra trận với những vũ khí  Trang bị vũ khí thô sơ. Họ lập - Không chờ đến tập luyện võ nghệ, ntn? Kết quả ra sao? nhiều chiến công. bày bố binh thư - Trang bị vũ khí thô sơ: manh áo vải, ngọn tầm vông, rơm con cúi, lưỡi dao phayvào trận với vẻ đẹp mộc mạc đời thường, nhưng tấm lòng mến nghĩa đã biến những vật dụng thơ sơ ấy thành vũ khí lợi hại lập nên nhiều chiến công: đốt xong nhà dạy đạo, chém họ. Cho biết sự tương phản giữa Phân tích - Nghệ thuật xây dựng hình tượng giặc với nghĩa quân trong trận người nông dân anh hùng trong trận Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 31
3. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) đánh này? công đồn náo nhiệt đầy khí thế tấn công: + Tạo thế đối lập giữa ta và địch: ta – vũ khí thô sơ/ giặc – vũ khí hiện đại, điệp từ “cũng”ngợi ca thắng lợi của dân ta Hành động chiến đấu của họ Liệt kê những động từ chỉ hành + Từ chỉ hành động mạnh, dứt khoát: được miêu tả ntn? Những chi tiết độngkhí thế hào hùng sôi nổi đánh, đốt, chém, đạp, lướt, xô, xông, đó đã tạo nên khi thế đánh trận đâm, chém, hè trước, ó sau + giọng ra sao ? văn sôi nổiTrận đánh công đồn khẩn trương, quyết liệt, dữ dội Giảng: Những người nông dân Hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ nghĩa sĩ ấy đã hy sinh anh dũng hiên ngang, anh dũng, phi thường. từ những người bình thường Bằng ngòi bút tả thực nhưng có ý nhưng rất đổi phi thường trong nghĩa khái quátHình ảnh người anh phút công đồn. Nhắc lại Nhắc lại hùng áo vải với gậy tầm vông lần đầu những nội ở tiết trước. tiên xuất hiện trong VHTĐ thật sinh động, sừng sững, hiên ngang, anh hùngCảm thông kính phục, tự hào của tác giả. Yêu cầu HS đọc câu 16-28 Đọc lại văn bản 3. Nỗi đau đớn, tiếc thương của Những người NDNS hi sinh khi Nỗi tiếc hận, nỗi căm hờn người thân của nhân dân trước sự nghiệp chí nguyện của họ sự hy sinh của những nghĩa sĩ ntn? (câu 16 - 28) Sự hi sinh của họ để lại nỗi Nỗi xót xa - Nỗi xót thương đ/v người nghĩa sĩ đau cho những ai? + Nỗi tiếc hận của người phải hy sinh khi sự nghiệp còn dang dỡ, chí nguyện chưa thành. Tác giả ngợi ca tinh thần gì Tinh thần sẳn sàng hy sinh + Nỗi căm hờn gây nên cảnh éo le của họ ? “vì ai khiến ngã gió”. Thà chết vinh còn hơn sống nhục + Nỗi xót xa cho những gđ mất Câu: “Thác mà ... vinh, còn người thân, tổn thất không thể bù hơn chịu chữ đấu Tây...khổ” gợi đắp đ/v mẹ già, vợ trẻ “Đau đớn em suy nghĩ gì vế sự hi sinh của Biểu dương công trạng trước ngõ”. họ? - Niềm cảm phục & tự hào đv người Em có suy nghĩ gì về thái độ nghĩa sĩ của những người còn sống trước + Tinh thần sẳn sàng hy sinh để bảo sự hi sinh của những nghĩa sĩ vệ từng tấc đất, ngọn rau bát cơm qua câu 28? manh áo, chống lại kẻ thù xl Bình: Tiếng khóc không chỉ thể + Ca ngợi những nghĩa sĩ nông dân hiện tình cảm riêng tư mà Đồ đã lấy cái chết để làm rạng ngời chân Chiểu thay mặt nhân dân cả lí cao đẹp: thà chết vinh còn hơn sống nước khóc thương & biểu dương nhục công trạng người liệt sĩ. Tiếng + Biểu dương công trạng của người khóc khích lệ lòng căm thù giặc nghĩa sĩ đời đời được nhân dân & ý chí tiếp nối sự nghiệp dở ngưỡng mộ, tổ quốc ghi công “Một dang của những người nghĩa sĩ. trận rõ”; “Thác mà trả cũng mộ”. Tuy họ đã hi sinh nhưng trong Tên tuổi họ đã đi vào lịch sử và Tiếng khóc không chỉ thể hiện tình lòng chúng ta họ là những người sống mãi trong lòng dt cảm riêng tư mà Đồ Chiểu thay mặt ntn? nhân dân cả nước khóc thương & biểu dương công trạng người liệt sĩ. Tiếng khóc khích lệ lòng căm thù giặc & ý chí tiếp nối sự nghiệp dỡ dang của những người nghĩa sĩ. Câu 29 gợi chúng ta một lối Sống 1 lối sống cao đẹp “Sống 4.Ý nghĩa bất tử của cái chết sống cao đẹp đó là gì? đánh giặc đủ đền công đó” anh hùng (còn lại) - Ca ngợi cái chết bất tử của những Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 32
4. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) người nông dân nghĩa sĩ, tên tuổi họ đã đi vào lịch sử và sống mãi trong lòng dân tộc Sống đánh giặc .thù kia. - Kêu gọi những người còn sống tiếp tục đứng lên chống giặcsống 1 lối sống cao đẹp “Sống đánh giặc đủ đền công đó” III. TỔNG KẾT: Nêu những nét ngth đặc sắc Chất trữ tình, thủ pháp tương 1. Nghệ thuật: của bài văn tế? phản và cấu trúc của thể văn biền - Chất trữ tình ngẫu. Ngôn ngữ vừa trang trọng vừa - Thủ pháp tương phản và cấu trúc dân dã mang đậm sắc thái Nam Bộ của thể văn biền ngẫu. Em cảm nhận gì về vẻ đẹp Vẻ đẹp bi tráng của hình tượng - Ngôn ngữ vừa trang trọng vừa dân của người nghĩa sĩ nông dân qua người nghĩa sĩ nông dân. Lần đầu dã mang đậm sắc thái Nam Bộ bài văn tế này? tiên trong VH VN người nông dân có 2. Ý nghĩa văn bản: mặt ở vị trí trung tâm và hiện ra với - Vẻ đẹp bi tráng của hình tượng tất cả vẻ đẹp vốn có của họ người nghĩa sĩ nông dân. - Lần đầu tiên trong VHVN người nông dân có mặt ở vị trí trung tâm và hiện ra với tất cả vẻ đẹp vốn có của họ HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP Bài tập ứng dụng: Hoàn thành bảng phụ sau: Lai lịch và hoàn cảnh sinh Thái độ, hành động khi Vẻ đẹp hào hùng khi Nghệ thuật sống quân giặc tới xông trận Trả lời: Lai lịch và hoàn cảnh Thái độ, hành động khi quân Vẻ đẹp hào hùng khi Nghệ thuật sinh sống giặc tới xông trận Là những người Khi quân giặc xâm phạm đất - Vào trận với những thứ - Động từ mạnh, dứt nông dân sống cuộc đai bờ cõi cha ông, họ đã có vẫn dùng trong sinh hoạt khoát: Đánh, đốt, chém, đời lao động lam lũ, những chuyển biến lớn: hàng ngày (Câu 12, 13) đạp, xô. vất vả, hoàn toàn xa + Về tình cảm: Căm thù giặc - (Vẻ đẹp mộc mạc, - Từ đan chéo tăng sự lạ với công việc binh sâu sắc (Câu 6, 7) (Kiểu căm chân chất nhưng độc mãnh liệt: đâm ngang, đao (Câu 3, 4, 5) thù mang tâm lí nông dân.) đáo. chém ngược, lướt tới, xông vào. + Về nhận thức: ý thức được - Khí thế chiến đấu: Tiến trách nhiệm đối với sự nghiệp công như vũ bão, đạp lên - Cách ngắt nhịp ngắn cứu nước (Câu 8; 9) đầu thù xốc tới, không gọn. quản ngại bất kì sự hi + Hành động: Tự nguyện - Hàng loạt hình ảnh đối chiến đấu (Câu 10; 11) sinh gian khổ nào, rất tự lập Ta - địch; Sự thô sơ - tin và đầy ý chí quyết hiện đại; Chiến thắng của thắng (Câu 14, 15) ta – thất bại của giặc. - Chi tiết chân thực được chọn lọc, cô đúc từ đời sống thực tế nhưng có tầm khái quát cao. HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 33
5. Trường THPT Lê Thanh Mừng Giáo án: Ngữ Văn 11 (2021 - 2022) - GV giao nhiệm vụ: Vẽ sơ đồ tư duy bài học - HS thực hiện nhiệm vụ: Vẽ đúng sơ đồ tư duy bằng phần mềm - HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ Imindmap - GV nhận xét, chốt kiến thức Giáo viên: Dương Thị Thanh Tuyền 34