Đề cương Lịch sử 11 - Chương trình cả năm

Nội dung tài liệu: Đề cương Lịch sử 11 - Chương trình cả năm

1. ĐỀ CƯƠNG LỊCH SỬ 11 PHẦN I:LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI (từ giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX) CHỦ ĐỀ I : CÁC NƯỚC Á, PHI VÀ KHU VỰC MĨ LATINH I. NHẬT BẢN 1.Nhật Bản từ đầu thế kỷ XIX đến trước 1868 -Đến giữa thế kỷ XIX chế độ Mạc Phủ ở Nhật Bản lâm vảo khủng hoảng suy yếu *Kinh tế: -Nông nghiệp lạc hậu ,tô thuế nặng nề ,mất mùa ,đói kém thường xuyên -Công nghiệp:kinh tế hàng hóa phát triển , công trường thủ công xuất hiện ngày càng nhiều →kinh tế TBCN phát triển nhanh chóng *Chính trị: mâu thuẩn giữa Thiên Hoàng và tướng quân *Xã hội : mâu thuẩn giữa nông dân,tư sản,thị dân với chế độ phong kiến -Giữa lúc NB suy yếu ,các nước tư bản Âu-Mĩ tìm cách xâm nhập vào NB +1854 đô đốc Pe-ri cho hạm đội Mĩ và dùng vũ lực quân sự buộc Mạc Phủ (NB) mở cửa biển +Sau đó,Anh,Pháp,nga ép Mạc Phủ ký những hiệp ước bất bình đẳng 2.Cuộc cải cách Minh Trị -1/1868 chế độ Mạc Phủ sụp đổ Thiên Hoàng Minh Trị lên nắm quyền thực hiện một loạt cải cách +Kinh tế : xóa bỏ độc quyền ruộng đất phong kiến ,cải cách theo hướng TBCN +Chính trị: :thủ tiêu chế độ Mạc Phủ ,thành lập chính phủ mới ,thực hiện quyền bình đẳng +Quân sự : tổ chức ,huấn luyện theo kiểu phương tây ,chú trong đóng tàu chiến , sản xuất vũ khí,đạn dược +Giáo dục: chú trọng nội dung KHKT ,cử học sinh du học phương tây *Tính chất-ý nghĩa : cải cách Minh Trị mang tính chất là một cuộc cách mạng tư sản , mở đường cho CNTB phát triển ở Nhật 3.Nhật Bản chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa -Trong 30 năm cuối của thế kỷ XIX ,quá trình tập trung trong công nghiệp ,thương nghiệp,ngân hàng → sự ra đời các công ty độc quyền :Mít-xưi, Mít –su-bi-xi chi phối đời sống kinh tế ,chính trị nước Nhật *Đối ngoại : đẩy mạnh chính sách bành trướng xâm lược -1874 xâm lược Đài Loan -1894-1895 gây chiến với TQ -1904-1905 gây chiến với Nga Nhật Bản trở thành nước đế quốc -1/1901 Đảng xã hội dân chủ Nhật Bản thành lập *Đối nội : bóc lột nặng nề quần chúng lao động nhất là giai cấp công nhân → nhiều cuộc đấu tranh của công nhân bùng nổ II. ẤN ĐỘ 1.Tình hình kinh tế xã hội Ấn Độ nữa sau thế kỷ XIX a.Quá trình thực dân xâm lược -Từ đầu thế kỷ XVII ,chế độ phong kiến Ấn Độ suy yếu →các nước phương tây (A,P) đua nhau xâm lược Ấn Độ -Kết quả: giữa thế kỷ XIX ,Anh đã hoàn thành xâm lược và đặt ách cai trị Ấn Độ b. Chính sách cai trị của thực dân Anh
2. -Kinh tế: vơ vét tài nguyên cùng kiệt ,bóc lột nhân công →Ấn Độ trở thành thị trường quan trọng của Anh -Chính trị -xã hội :thực hiện chính sách chia để trị ,mua chuộc giai cấp thống trị ,khơi sâu sự thù hằn dân tộc ,tôn giáo,đẳng cấp -Văn hóa giáo dục :thi hành chính sách ngu dân ,khuyến khích tập quán lạc hậu và hủ tục cổ xưa c.Hậu quả : kinh tế giảm sút ,đời sống nhân dân cực khổ 2.Cuộc khởi nghĩa Xipay (1857-1859) (giảm tải) 3.Đảng Quốc đại và phong trào dân tộc (1885-1908) a.Sự thành lập - 1885 giai cấp tư sản Ấn Độ thành lập đảng Quốc đại -Đảng Quốc đại chủ trương đấu tranh ôn hòa ,đòi thực dân Anh tiến hành cải cách -Do thái độ thỏa hiệp của những người cầm đầu và chính sách hai mặt của chính quyền Anh → nội bộ đảng Quốc đại phân hóa thành 2 phái :ôn hòa và cực đoan b.Các phong trào đấu tranh -Phong trào đấu tranh chống đạo luật chia cắt Ben-gan 1905 -6/1908 thực dân Anh bắt Ti-lắc kết án 6 năm tù → công nhân Bombay tổng bãi công kéo dài 6 ngày ủng hộ Ti-lắc → thực dân Anh phải thu hồi đạo luật chia cắt Ben-gan Cao trào cách mạng 1905-1908 mang đậm ý thức dân tộc ,đánh dấu sự thức tỉnh của nhân dân Ấn Độ III. TRUNG QUỐC 1.Trung Quốc bị các nước đế quốc xâm lược (giảm tải) 2.Phong trào đấu tranh của nhân dân Trung Quốc từ giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX a.Khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc -Diễn biến : 1/1/1851 khởi nghĩa bùng nổ ở Kim Điền (Quãng Tây) → lan rộng khắp cả nước → bị phong kiến đàn áp →1864 thất bại -Lãnh đạo :Hồng Tú Toàn -Lực lượng : nông dân -Tính chất- ý nghĩa : là cuộc khởi nghĩa nông dân vĩ đại chống phong kiến ,làm lung lay triều đình phong kiến Mãn thanh b.Phong trào Duy Tân -Diễn biến : 1898 diễn ra cuộc vận động Duy Tân ,tiến hành cải cách ,cứu vãn tình thế -Lãnh đạo: Khang Hửu Vi và Lương Khải Siêu -Lực lượng : quan lại và sỉ phu -Tính chất –ý nghĩa : là một cuộc cải cách dân chủ tư sản ,khởi xướng khuynh hướng dân chủ ở TQ c.Phong trào Nghĩa hòa đoàn -Diễn biến : 1899 khởi nghĩa bùng nổ ở Sơn Đông → Trực Lệ → Sơn Tây tấn công sứ quán nước ngoài ở Bắc Kinh → bị 8 nước đế quốc tấn công → thất bại -Lực lượng : nông dân -Tính chất –ý nghĩa : là phong trào yêu nước chống đế quốc,giáng đòn mạnh vào đế quốc d. Nguyên nhân thất bại : -Chưa có tổ chức lãnh đạo -Sự bảo thủ ,hèn nhát của triều đình phong kiến -Phong kiến và đế quốc cấu kết đàn áp 3.Tôn Trung Sơn và cách mạng Tân Hợi a.Tôn Trung Sơn và Đồng Minh Hội
3. -Tôn Trung Sơn là một trí thức có tư tưởng cách mạng theo khuynh hướng dân chủ tư sản -8/1905 Tôn Trung Sơn tập hợp giai cấp tư sản thành lập đồng minh hội -Cương lĩnh chính trị : theo học thuyết của chủ nghĩa tam dân -Mục tiêu : đánh đổ Mãn thanh ,thành lập dân quốc ,bình quân địa quyền b.Cách mạng Tân Hợi -Nguyên nhân +Nhân dân TQ mâu thuẩn với đế quốc ,phong kiến +Nhà thanh trao quyền kinh doanh đường sắt cho các nước đế quốc → phong trào giữ đường bùng nổ →đồng minh hội phát động đấu tranh -Diễn biến +10/10/1911 khởi nghĩa bùng nổ ở Vũ Xương → lan rộng khắp miền nam và miền trung +29/12/1911 Tôn Trung Sơn làm đại tổng thống chính phủ lâm thời ,tuyên bố thành lập chính phủ lâm thời Trung Hoa dân quốc +Trước thắng lợi của cách mạng , tư sản thương lượng nhà thanh ,đế quốc can thiệp -Kết quả : vua Thanh thoái vị ,Tôn Trung Sơn từ chức ,Viên Thế Khải lên làm tổng thống -Tính chất,ý nghĩa : +Cách mạng Tân Hợi mang tính chất là một cuộc cách mạng tư sản không triệt để +Lật đổ phong kiến ,mở đường cho CNTB phát triển ,ảnh hưởng đến châu á IV. CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á (cuối TK XIX đầu XX) 1.Quá trình xâm lược của CNTD vào các nước Đông Nam Á a.Nguyên nhân Đông Nam Á bị xâm lược -Các nước tư bản phương tây cần thị trường ,thuộc địa → đẩy mạnh xâm lược thuộc địa -Là khu vực giàu tài nguyên , vị trí chiến lược quan trọng -Chế độ phong kiến suy yếu → thực dân phương tây mở rộng hoàn thành việc xâm chiếm b.Quá trình thực dân xâm lược Đông Nam Á -Đến giữa thế kỷ XIX ,TBN,BĐN ,Hà Lan xâm lược In-đô-nê-xia -Từ giữa thế kỷ XVI ,TBN xâm lược Phi-lip-pin .Từ 1889-1902 Phi-lip-pin là thuộc địa của Mĩ -Thực dân Anh chiếm Miến Điện (1885),Ma-lay-xia đầu thế kỷ XX -Thực dân Anh chiếm 3 nước VN,Lào, Campuchia cuối thế kỷ XIX -Xiêm (Thái Lan) Anh, Pháp tranh chấp → vẫn giữ được độc lập 2.Phong trào chống thực dân Hà Lan của nhân dân Inđônêxia (giảm tải) 3.Phong trào chống thực dân ở philippin (giảm tải) 4 .Phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân Campuchia *Bối cảnh Campuchia giữa thế kỷ XIX -Trước khi Pháp xâm lược ,triều đình phong kiến Nô-rô-đôm suy yếu → thần phục Thái Lan -1863 , Campuchia chấp nhận sự bảo hộ của Pháp → 1884 biến Campuchia thành thuộc địa của Pháp -Ách thống trị của Pháp → nhân dân Campuchia bất bình → vùng dậy đấu tranh *Phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân CPC -1861-1892 Si-vô-tha tấn công vào U-đông –Ph-nôm-pênh → thất bại -1863-1866 khởi nghĩa A-cha-xoa diễn ra ở các tỉnh biên giới VN : Châu Đốc,Hà Tiên ủng hộ A-cha-xoa chống pháp→ thất bại -1866-1867 khởi nghĩa của Pu-côm-bô ,lập căn cứ ở Tây Ninh →tấn công CPC , kiểm soát Pa- man tấn công U-đông 5.Phong trào đấu tranh chống pháp của nhân dân Lào đầu thế kỷ XX *Bối cảnh lịch sử
4. -Giữa thế kỷ XIX ,chế độ phong kiến suy yếu ,Lào thần phục Thái Lan -1893 bị pháp xâm lược →thuộc địa của pháp *Phong trào đấu tranh chống pháp của nhân dân Lào -1901-1903 khởi nghĩa do Pha-ca-đuốc chỉ huy ,giải phóng Xa-va-na-khét ,đường biên giới Việt-Lào→ thất bại -1901-1907 khởi nghĩa trên cao nguyên Bô-lô-ven do Ong Kẹo và Com-ma-đam chỉ huy → thất bại *Nhận xét -Phong trào diễn ra lien tục ,sôi nổi , nhưng còn mang tính tự phát -Hình thức đấu tranh : khởi nghĩa vũ trang -Lãnh đạo: sỉ phu+ nông dân -Kết quả : các phong trào đấu tranh đều thất bại do tự phát, thiếu đường lối tổ chức -Ý nghĩa : thể hiện tinh thần yêu nước ,đoàn kết của nhân dân 3 nước Đông Dương 6 .Xiêm giữa thế kỷ XIX đầu XX *Bối cảnh lịch sử -1752 triều đình Ra-ma thiết lập theo đuổi chính sách đóng cửa -Giữa thế kỷ XIX , đứng trước sự đoe dọa xâm lược của phương tây Ra-ma IV đã thực hiện mở cửa buôn bán với nước ngoài -1868 Ra-ma V lên ngôi đã thực hiện nhiều chính sách cải cách *Nội dung cải cách -Kinh tế +Nông nghiệp: tăng lượng gạo xuất khẩu ,giảm nhẹ thuế ruộng ,xóa bỏ chế độ lao dịch +Công thương nghiệp: khuyến khích tư nhân bỏ vốn kinh doanh , xây dựng nhà máy ,mở hiệu buôn ,ngân hàng -Chính trị: +Cải cách theo khuôn mẫu phương tây +Đứng đầu nhà nước là vua +Giúp việc có hội đồng nhà nước +Chính phủ có 12 bộ trưởng +Quân đôi ,tòa án,trường học cải cách theo khuôn mẩu phương tây -Xã hội : xóa bỏ chế độ nô lệ → giải phóng người lao động -Đối ngoại : +Thực hiện chính sách ngoại giao mềm dẻo +Lợi dụng mâu thuẩn Anh,Pháp để giữ chủ quyền đất nước -Tính chất : cải cách mang tính chất một cuộc cách mạng tư sản không triệt để V. CHÂU PHI VÀ KHU VỰC MĨ LATINH 1.Châu Phi a.Các nước đế quốc xâm lược phân chia châu Phi -Từ giữa thế kỷ XIX thực dân châu Âu bắt đầu xâm lược châu Phi -Những năm 70-80 của thế kỷ XIX ,các nước tư bản phương tây đua nhau xâu xé châu Phi + Anh chiếm Nam Phi,Ai Cập,Kê-nia ,Xô-ma-li ,Gam-bia +Pháp → tây Phi,miền xích đạo châu phi ,Ma-đa-gax-ca +Đức→ Cam-mơ-rum ,tô-gô ,tây Nam Phi ,Ta-da-nia b.Các cuộc đấu tranh tiêu biểu của nhân dân châu phi -1830-1847 cuộc khởi nghĩa của Ap-đen-ca-đe ở An-giê-ry thu hút đông đảo nhân dân tham gia → thất bại
5. -1879-1882 ở Ai Cập Át-mét-Arabi lãnh đạo phong trào “Ai Cập trẻ” → thất bại -1882-1898 Mu-ha-mét Át-mét lãnh đạo nhân dân Xu-Đăng chống thực dân Anh → thất bại -1889 nhân dân Ê-ti-ô-pia kháng chiến chống thực dân Italia →Italia thất bại, Ê-ti-ô-pia giữ được độc lập *Nhận xét -Kết quả : phong trào chống thực dân của nhân dân châu phi hầu hết thất bại do sự chênh lệch lực lượng ,trình độ tổ chức thấp → bị thực dân đàn áp -Ý nghĩa : thể hiện tinh thần yêu nước tạo tiền đề cho giai đoạn đầu thế kỷ XX 2. Khu vực Mĩ Latinh -Mĩ Latinh bao gồm toàn bộ trung Mĩ ,nam Mĩ và những quần đảo thuộc vùng Ca-ri-bê -Đầu thế kỷ XIX đa số các nước Mĩ Latinh đều là thuộc địa của TBN ,BĐN a. Chế độ thực dân ở Mĩ Latinh -CNTD thiết lập chế độ thống trị phản động ,dã man,tàn khóc → cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc diễn ra quyết liệt b.Phong trào đấu tranh giành độc lập -1791 bùng nổ cuộc đấu tranh ở Hai-ti →1804 giành thắng lợi ,Hai-ti → nước cộng hòa da đen đầu tiên ở Nam Phi -Trong những năm đầu thế kỷ XIX phong trào đấu tranh diễn ra sôi nổi quyết liệt ,các quốc gia độc lập ra đời :Pa-ra-oay(1811),Ac-hen-ti-na(1816),Cô-lôm-bia (1819),Mê-hi-cô (1821),Pê-ru (1821),Bra-xin (1822),Uru-oay (1828),Ê-cua-đo (1830) c.Tình hình Mĩ Latinh sau khi giành độc lập và chính sách bành trướng của Mĩ -Sau khi giành độc lập, các nước Mĩ Latinh có bước tiến bộ về kinh tế ,xã hội *Chính sách bành trướng của Mĩ -Âm mưu biến MLT thành sân sau → thiết lập nền thống trị độc quyền của Mĩ ở MLT *Thủ đoạn thực hiện : -Đưa ra học thuyết châu Mĩ của người châu Mĩ ,thành lập tổ chức liên Mĩ -Gây chiến và hất cẳng TBN khỏi MLT -Thực hiện chính sách cái gậy lớn và ngoại giao đô la để khống chế MLT MLT trở thành thuộc địa kiểu mới của Mĩ CHỦ ĐỀ II:CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT (1914-1918) I. CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT (1914-1918) 1.Nguyên nhân của chiến tranh -CNTB phát triển theo quy luật không đều → thay đổi sâu sắc so sánh lực lượng giữa các nước đế quốc ở cuối thế kỷ XIX đầu XX -Sự phân chia thuộc địa giữa các nước đế quốc cũng không đều +Đế quốc già (A,P) nhiều thuộc địa +Đế quốc trẻ (Đ,M,NB ) có ít thuộc địa Mâu thuẩn giữa các nước đế quốc về vấn đề thuộc địa gay gắt -Các cuộc đấu tranh giành thuộc địa +Chiến tranh Trung-Nhật 1894-1895 +Chiến tranh Mĩ-TBN 1898 +Chiến tranh Anh-Bô-ơ 1899-1902 +Chiến tranh Nga-Nhật 1904-1905
6. -Trong cuộc chạy đua giành giật thuộc địa ,Đức là kẻ hiếu chiến ,Đức đã cùng Áo-Hung ,Italia → phe liên minh -Để đối phó với Đức ,Anh ký với Nga và Pháp hiệp ước tay đôi → phe hiệp ước Hai khối quân sự đối đầu →chiến tranh đế quốc -Nguyên nhân trực tiếp :một phần tử Xéc-bi ám sát hoàng thân kế vị ngôi vua Áo-Hung 2.Diễn biến của chiến tranh a.Giai đoạn thứ nhất 1914-1916 -28/7/1914 Áo-Hung tuyên chiến Xéc-bi -1/8 và 3/8/1914 Đức tuyên chiến với Nga và Pháp -4/8/1914 Anh tuyên chiến Đức chiến tranh đế quốc lan rộng thành chiến tranh thế giới *Ở mặt trận phía tây -Đêm 3/8 Đức tràn vào Bỉ đánh sang Pháp →Đức chiếm Bỉ ,một phần nước Pháp,Pari bị uy hiếp *Ở mặt trận phía đông -Nga tấn công Đông Phổ cứu nguy cho Pari → quân của hai bên rút xuống chiến hào cầm cự -1915 Đức,Áo-Hung dốc toàn lực tấn công Nga →2 bên ở vào thế cầm cự -1916 Đức chuyển mục tiêu về phái tây tấn công pháo đài Vec-đoong → Đức không hạ được Véc-đoong ,2 bên bị thiệt hại nặng b.Giai đoạn 2 :1917-1918 -2/1917 cách mạng dân chủ tư sản ở Nga thành lập , chính phủ tư sản lâm thời ở Nga vẫn tiếp tục chiến tranh -2/4/1917 Mĩ tuyên chiến Đức→hai bên ở vào thế cầm cự -11/1917 cách mạng tháng 10 Nga thành công →chính phủ Xô Viết thành lập -3/3/1918 chính phủ Xô Viết ký với Đức hiệp ước Bơ-rét-li-tốp →Nga rút khỏi chiến tranh -Đầu 1918 Đức tiếp tục tấn công Pháp →pari bị uy hiếp -7/1918 Mĩ đổ bộ vào châu âu ,A,P phản công →đồng minh Đức đầu hàng -9/11/1918 cách mạng Đức bùng nổ →nền quân chủ bị lật đổ -11/11/1918 chính phủ Đức đầu hàng →chiến tranh kết thức 3.Kết cục của chiến tranh thế giới thứ nhất a.Hậu quả của chiến tranh :gây thiệt hại nặng nề về người và của -10 triệu người chết,20 triệu người bị thương -Tiêu tốn 85 tỉ đô la →cách mạng tháng 10 nga thành công đánh dấu bước chuyển biến lớn trong cục diện thế giới b.Tính chất -Chiến tranh thế giới thứ nhất là cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa CHỦ ĐỀ III : NHỮNG THÀNH TỰU VĂN HÓA THỜI CẬN ĐẠI I. NHỮNG THÀNH TỰU VĂN HÓA THỜI CẬN ĐẠI 1.Sự phát triển của văn học trong buổi đầu thời cận đại -Kinh tế các nước có điều kiện phát triển sau cách mạng tư sản và cách mạng công nghiệp -Trong xã hội tồn tại những mối quan hệ chằng chéo → các nhà thơ ,văn ,kịch có điều kiện sang tác -Thành trì của chế độ phong kiến lung lay -Xuất hiện những nhà tư tưởng tiến bộ ,văn,thơ,kịch nổi tiếng
7. -Văn học : xuất hiện các nhà văn ,thơ lớn :Cooc-nây ,La-phong-ten,Mô -lie --Âm nhạc; +Bét-tô-ven nhà soạn nhạc thiên tài người Đức +Mô-da nhà soạn nhạc vĩ đại người Áo -Hội họa : Rem-bran họa sỉ ,nhà đồ họa Hà Lan -Tư tưởng trào lưu triết học ánh sáng thế kỷ XVII-XVIII với những con người tiêu biểu :Mông-tex-ki-ơ ,Vôn-te, Rút-xô ..nhóm bách khoa toàn thư -Tác dung: +Phản ánh hiện thực xã hội các nước trên thế giới +Hình thành quan điểm tư sản → tấn công vào thành trì chế độ phong kiến +Góp phần vào thắng lợi của chủ nghĩa tư bản 2.Thành tựu của văn học nghệ thuật từ đầu thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX a.Văn học -Nga :Lep-xtôn-tôi với tác phẩm chiến tranh và hòa bình -Pháp:Vich-Tô-Huy-Rô với tác phẩm những người khốn khổ -Mĩ: Mác-tuên tác phẩm “những cuộc phiêu lưu của Tom-xoay-ơ -Trung Quốc: Lỗ Tấn tác phẩm “nhật ký người điên”, “AQ chính truyện” b.Nghệ thuật : -Cung điện Véc-xai hoàn thành 1708 -Họa sỉ :Van-cốc (HL) tác phẩm hoa hướng dương ,Phu-ghi-ta(NB),Pi-cát-xô (TBN) *Tác dụng -Phản ánh hiện thực xã hội ,mong ước xây dựng một xã hội mới tốt đẹp hơn 3.Trào lưu tư tưởng tiến bộ và sự ra đời ,phát triển của CNXH khoa học từ giữa TK XIX đến đầu XX (Giảm tải) BÀI 8: ÔN TẬP LỊCH SỬ THẾ GIỚI THỜI CẬN ĐẠI 1.Những kiến thức cơ bản -Sự thắng lợi của cách mạng tư sản và sự phát triển của CNTB -Sự phát triển của phong trào công nhân quốc tế -Sự xâm lược thuộc địa của CNTB và phong trào đấu tranh của các dân tộc chống CNTD -Mâu thuẩn giữa các nước TBCN dẫn đến chiến tranh thế giới 2.Nhận thức đúng những vấn đề cơ bản -Bản chất của cuộc cách mạng tư sản +Dù hình thức,diễn biến,kết quả đạt được khác nhau ,song đều có nguyên nhân sâu xa và cơ bản giống nhau cùng nhằm mục tiêu chung (giải quyết mâu thuẩn giữa quan hệ sản xuất phong kiến lổi thời với lực lượng sản xuất mới –tư bản chủ nghĩa ) +Thắng lợi của cách mạng tư sản ở những mức độ khác nhau đều tạo điều kiện cho CNTB phát triển -Những năm cuối thế kỷ XIX đầu XX là thời kỳ phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ của CNTB : chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh chuyển dần sang giai đoạn độc quyền tức đế quốc chủ nghĩa -Chủ nghĩa đế quốc có những đặc điểm riêng song về bản chất của CNTB vẫn không thay đổi mà chỉ làm cho mâu thuẩn vốn có và mâu thuẩn mới nảy sinh thêm trầm trọng--Mâu thuẩn giữa giai cấp tư sản và vô sản ,hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản tư bản chủ nghĩa ngày càng sâu sắc dẫn đến cuộc đấu tranh của vô sản ngày càng mạnh mẽ Phong trào đấu tranh này phát triển từ tự phát đến tự giác và là cơ sở cho sự ra đời học thuyết chủ nghĩa xã hội khoa học mà Mác và Ăng-ghen là người sáng lập
8. -Chủ nghĩa Mác đã đưa phong trào đấu tranh của công nhân từng bước đi đến thắng lợi dù phải trải qua những bước thăng trầm ,những thất bại -CNTB phát triển gắn liền với cuộc xâm chiếm thuộc địa ở châu Á,Phi và khu vực Mĩ Latinh -Mâu thuẩn giữa các nước đế quốc về vấn đề thuộc địa là nguyên nhân chủ yếu gây ra chiến tranh thế giới thứ nhất -Ngay từ đầu , nhân dân các nước bị xâm lược đã đấu tranh mạnh mẽ chống chủ nghĩa thực dân,đế quốc và sau đó chống thế lực phong kiến tay sai PHẦN II: LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI ( Từ 1917 đến 1945) CHỦ ĐỀ IV: CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA 1917 VÀ CÔNG CUỘC XÂY CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở LIÊN XÔ (1921-1941) I. CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA 1917 VÀ CÔNG CUỘC XÂY CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở LIÊN XÔ (1921-1941) 1.Cách mạng tháng Mười Nga 1917 a.Tình hình nước Nga trước cách mạng -Kinh tế :lạc hậu ,kiệt quệ →nạn đói xảy ra ,công nông nhgiệp đình đốn -Chính trị : +Đầu thế kỷ XX,Nga là nước quân chủ chuyên chế đứng đầu là Nga hoàng +Nga hoàng đẩy nhân dân vào cuộc chiến tranh đế quốc→gây nên hậu quả kinh tế ,xã hội nghiêm trọng -Xã hội +Đời sống nông dân ,công nhân trong đế quốc Nga vô cùng cực khổ +Phong trào phản đối chiến tranh lật đổ Nga hoàng diễn ra khắp nơi b.Từ cách mạng tháng hai đến cách mạng tháng 10 *.Cách mạng dân chủ tư sản tháng 2.19717 -23/2 cách mạng bùng nổ bằng cuộc biểu tình của 9 vạn nữ công nhân pê-tơ-rô-grat -Hình thức đấu tranh từ bãi công chính trị sang khởi nghĩa vũ trng -Lãnh đạo:Đảng Bô-sê-vích -Lực lượng :công nhân,binh lính,nông dân Kết quả : +Chế độ quân chủ chuyên chế bị lật đổ +Giai cấp tư sản thành lập chính phủ lâm thời +Xô viết đại biểu công nhân và binh lính được thành lập -Tính chất :cách mạng tháng 2/1917 là cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới *.Cách mạng Nga 1917 -Sau cách mạng tháng 2 ,ở Nga tồi tại 2 chính quyền song song +Chính phủ lâm thời (ts) +Xô viết đại biểu (vs)→ cục diện không thể kéo dài -Trước tình hình đó ,Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích đã xác định đường lối tiếp theo của cách mạng Nga là chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa -Trước hết ,Đảng Bôn-sê-vích chủ trương đấu tranh hòa bình để tập hợp lực lượng → quần chúng đã tin theo Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích -Đầu 10/1917, Lê-nin về nước trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền -Diễn biến khởi nghĩa +Đêm 24/10 khởi nghĩa bắt đầu
9. +Đêm 25/10 tấn công cung điện mùa đông →bắt giữ các bộ trưởng của chính phủ tư sản →khởi nghĩa Pê-tơ-rô-grat thắng lợi +3/11/1918,chính quyền xô viết giành thắng lợi trên khắp nước Nga -Tính chất :cách mạng tháng 10 mang tính chất một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa 2.Cuộc đấu tranh xây dựng và bảo vệ chính quyền Xô Viết a.Xây dựng chính quyền Xô Viết (Giảm tải ) b.Bảo vệ chính quyền Xô Viết (Giảm tải ) 3.Ý nghĩa của cách mạng tháng 10 Nga -Cách mạng tháng 10 Nga thành công đã làm thay đổi hoàn toàn tình hình đất nước và số phận của hàng triệu người Nga -Mở ra kỷ nguyên mới trong lịch sử nước Nga : giai cấp công nhân,nhân dân lao động và các dân tộc được giải phóng khỏi áp bức bóc lột đứng lên làm chủ đất nước -Thắng lợi cách mạng tháng 10 Nga làm thay đổi cục diện thế giới ,cổ vũ mạnh mẽ và để lại nhiều bài học quý giá cho phong trào cách mạng thế giới II. LIÊN XÔ XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI (1921-1941) 1.Chính sách kinh tế mới và công cuộc khôi phục kinh tế (1921-1925) a.Chính sách kinh tế mới *Hoàn cảnh lịch sử -Kinh tế bị tàn phá nghiêm trọng -Chính trị không ổn định →các lực lượng cách mạng điên cuồng chống phá gây bạo loạn ở nhiều nơi -Chính sách cộng sản thời chiến đã lạc hậu ,kiềm hãm nền kinh tế → nhân dân bất bình ,nước Nga lâm vào khủng hoảng -3/1921 Đảng Bôn-sê-vích thực hiện chính sách kinh tế mới do Lê-nin đứng đầu *Nội dung -Nông nghiệp : thay chế độ trưng thu lương thực thừa bằng chế độ thu thuế lương thực ---Công nghiệp:khôi phục công nghiệp nặng ,tư nhân và tư bản nước ngoài được khuyến khích,kinh doanh đầu tư ở Nga với sự kiểm soát của nhà nước -Thương nghiệp và tiền tệ :cho phép tư nhân tự do buôn bán ,trao đổi .1924 nhà nước phát hành đồng tiền rúp mới *Tác dụng và ý nghĩa: - Nền kinh tế nước Nga được khôi phục và đưa lại sự chuyển đổi kịp thời từ nền kinh tế do nhà nước nắm độc quyền về mọi mặt sang nền kinh tế nhiều thành phần ,nhưng vẫn đặt dưới sự kiểm soát của nhà nước -Là bài học đối với công cuộc xây dựng ở một số nước XHCN b.Sự thành lập liêng bang cộng hào xã hội chủ nghĩa Xô Viết -12/1922 liêng bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết (LX) đã được thành lập gồm 4 nước cộng hòa đầu tiên :Nga, U-rai-na ,Bê-lô-rút-xia và ngoại Cáp-ca-dơ 2.Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô (1925-1941) a.Những kế hoạch 5 năm đầu tiên -sau khi hoàn thành công cuộc khôi phục kinh tế ,nhân dân Liên Xô bước vào thời kỳ xây dựng CNXH với nhiệm vụ trọng tâm là tiến hành công nghiệp hóa XHCN theo đường lối ưu tiên phát triển công nghiệp nặng ( công nghiệp chế tạo máy móc ,công nghiệp năng lượng,khai khoáng ,quốc phòng..) -Liên Xô đã từng bước giải quyết thành công các vấn đề liên quan tới công cuộc công nghiệp hóa như :vốn đầu tư, đào tạo cán bộ kỷ thuật và công nhân lành nghề
10. -Từ 1928 ,LX từng bước thực hiện các kế hoạch 5 năm phát triển dài hạn .Sau khi thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1928-1933) lần 2(1933-1937) LX đã đạt được nhiều thành tựu to lớn đưa LX từ nước nông nghiệp trở thành một cường quốc công nghiệp xã hội chủ nghĩa .1937 sản lượng công nghiệp chiếm 77,4% tổng sản phẩm quốc dân -Trong nông nghiệp đã tiến hành tập thể hóa với sự tham gia của 93 số nông hộ ,chiếm 90% diện tích đất canh tác cùng sự cơ giới hóa nông nghiệp -Văn hóa giáo dục : LX đã thanh toán nạn mù chữ ,phát triển hệ thống giáo dục quốc dân -Xã hội :các giai cấp bị bóc lột bị xóa bỏ ,chỉ còn 2 giai cấp lao động là công nhân và nông dân cùng tầng lớp trí thức -Bên cạnh những thành tựu to lớn là chủ yếu ,trong thời kỳ này ,ban lãnh đạo LX đã phạm một số sai lầm ,thiếu sót :không coi trọng nguyên tắc tự nguyện của nông dân trong tập thể hóa,chưa chù ỳ đúng mức việc đảm bảo và nâng cao đời sống nhân dân -Từ 1937 LX tiếp tục thực hiện kế hoạch 5 năm lần 3 →6/1941 Đức tấn công LX ,công cuộc xây dựng CNXH bị gián đoạn b.Quan hệ ngoại giao của LX -LX từng bước thiết lập quan hệ ngoại giao với một số nước ở châu Á và châu Âu –Từ 1921 ,LX từng bước phá vở chính sách bao vây về kinh tế và cô lập về ngoại giao của các nước đế quốc ,khẳng định địa vị quốc tế của nhà nước Xô Viết -Đến đầu 1925 ,LX đã từng bước thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với trên 20 quốc gia : Đức,Anh,Pháp,Italia,NB riêng Mĩ phải tới 1933 CHỦ ĐỀ V: CÁC NƯỚC TƯ BẢN GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI(1918- 1939) I. TÌNH HÌNH CÁC NƯỚC TƯ BẢN GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI (1918- 1939) 1.Thiết lập trật tự thế giới mới theo hệ thống véc-xai –Oa-sin-tơn -Ngay sau ,chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc ,các nước tư bản thắng trận đã tổ chức hội nghị hòa bình ở véc-xai (1918-1919) và Oa-sin-tơn (1921-1922) để ký hòa ước và các hiệp ước phân chia quyền lợi -Một trật tự thế giới mới đã được xác lập thường gọi là hệ thống vec-xai - Oa-sin-tơn .Các nước tư bản Mĩ,Nhật Anh,Pháp giành được nhiều quyền lợi về kinh tế cũng như áp đặt sự nô dịch với các nước bại trận và các dân tộc thuộc địa ,phụ thuộc -Hội nghị véc-xai còn quyết định thành lập hội Quốc liên nhằm duy trì trật tự thế giới mới với sự tham gia của 44 quốc gia thành viên 2.Cao trào cách mạng 1918-1923 ở các nước tư bản .Quốc tế cộng sản (Giảm tải) 3.Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929-1933 và những hậu quả của nó -Nguyên nhân: Sản xuất ồ ạt ,chạy theo lợi nhuận ,không tương xứng với việc cải thiện đời sống cho người lao động → khủng hoảng trầm trọng về kinh tế (khủng hoảng thừa) 10/1929 ,khủng hoảng kinh tế bùng nổ ở Mĩ → nhanh chóng lan ra toàn bộ thế giới tư bản .Đây là cuộc khủng hoảng trầm trọng nhất ,kéo dài nhất trong lịch sử thế giới tư bản .Đây là cuộc khủng hoảng trầm trong nhất ,kéo dài nhất trong lịch sử của CNTB và đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng về kinh tế,chính trị ,xã hội -Các nước tư bản đều ra sức tìm lối thoát ra khỏi khủng hoảng và duy trì ách thống trị của giai cấp tư sản .Các nước Anh,Mĩ,Pháp đã tiến hành những cải cách về kinh tế -xã hội .Các nước khác như : Đức,Italia,Nhật Bản tìm kiếm lối thoát bằng những hình thức thống trị mới với việc thiết lập các chế độ độc tài phát xít
11. 4.Phong trào mặt trận nhân dân chống phát xít và nguy cơ chiến tranh (Giảm tải) II. NƯỚC ĐỨC GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH 1.Nước Đức trong những năm 1918-1929 (Giảm tải) a.Nước Đức và cao trào cách mạng 1918-1923 b.Những năm ổn định tạm thời (1924-1929) 2.Nước Đức trong những năm 1929-1939 a.Khủng hoảng kinh tế và quá trình Đảng quốc xã lên cầm quyền -Khủng hoảng kinh tế 1929-1933 đã giáng một đòn hết sức nặng nề đối với nền kinh tế nước Đức +1932 sản xuất công nghiệp giảm tới 47% so với trước khủng hoảng +Hàng nghìn nhà máy phải đóng cửa ,khiến 5 triệu người thất nghiệp Đất nước lâm vào khủng hoảng chính trị-xã hội trầm trọng -Trong bối cảnh đó, Đảng Quốc xã của Hít-le ráo riết hoạt động ,đẩy mạnh tuyên truyền ,kích động chủ nghĩa phục thù ,chống cộng và phát xít hóa bộ máy nhà nước .Được sự ủng hộ của giới đại tư bản và lợi dụng sự hợp tác bất thành giữa ĐCS Đức và Đảng xã hội dân chủ Ngày 30/1/1933 ,Hit-le đã được đưa lên làm thủ tướng và thành lập chính phủ mới của Đảng quốc xã Nước Đức bước vào thời kỳ đen tối b.Nước Đức trong những năm 1933-1939 -Chính trị :công khai đàn áp ,truy nã các đảng phái dân chủ ,tiến bộ ,trước hết đối với đảng cộng sản Đức,tuyên bố hủy bỏ hiến pháp Vaima -Kinh tế : đẩy mạnh quân sự hóa nền kinh tế nhằm phục vụ yêu cầu chiến tranh xâm lược +1938 tổng sản lượng công nghiệp của Đức tăng 28 % so với trước khủng hoảng và đứng đầu châu âu tư bản về sản lượng thép và điện -Đối ngoại : ráo riết đẩy mạnh các hoạt động chuẩn bị chiến tranh +1935 ban hành lệnh tổng động viên ,thành lập quân đội thường trực ,triển khai các hoạt động xâm lược châu âu +1938 Đức trở thành một xưởng đúc súng và một trại lính khổng lồ III .NƯỚC MĨ GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI 1.Nước Mĩ trong những năm 1918-1929 (Giảm tải) a.Tình hình kinh tế b.Tình hình chính trị -xã hội 2.Nước Mĩ trong những năm 1929-1939 a.Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929-1933 ở Mĩ -Cuối tháng 10/1929 cuộc khủng hoảng bất ngờ nổ ra ở Mĩ bắt đầu từ lĩnh vực tài chính ngân hàng → nhanh chóng lan sang các ngành công nghiệp ,nông nghiệp và thương nghiệp -Cuộc khủng hoảng đã chấm dứt thời kỳ hoàng kim và tàn phá nghiêm trọng nền kinh tế Mĩ +1932 sản xuất công nghiệp chỉ còn 53%(so với 1929) 75% dân trại bị phá sản hàng chục triệu người thất nghiệp -Các mâu thuẩn xã hội trở nên gay gắt ,phong trào đấu tranh các tầng lớp nhân dân lan rộng cả nước . b.Chính sách mới của tổng thống Mĩ Ru-dơ-ven -Để đưa nước Mĩ thoát khỏi khủng hoảng ,tổng thống Mĩ Ru-dơ-ven đã đề ra một hệ thống các chính sách ,biện pháp trên các lĩnh vực kinh tế-tài chính,chính trị-xã hội gọi chung là chính sách mới
12. -Chính sách mới bao gồm một loạt các đạo luật về ngân hàng,phục hưng công nghiệp ..dựa trên sự can thiệp tích cực của nhà nước -Chính sách mới đã giải quyết một số vấn đềcơ bản của nước Mĩ trong cơn khủng hoảng nguy kịch và di trì chế độ dân chủ tư sản ở Mĩ -Đối ngoại : +Đề ra chính sách láng giềng thân thiện nhằm cải thiện quan hệ với các nước Mĩ La tinh ,thiết lập quan hệ ngoại giao với LX +Thông qua hàng loạt các đạo luật được gọi là trung lập khuyến khích chính sách hiếu chiến xâm lược của CN phát xít IV. NHẬT BẢN GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI 1.Nhật Bản trong những năm 1918-1929 (Giảm tải) a.NB trong những năm đầu sau chiến tranh b.NB trong những năm ổn định (1924-1929) 2.Khủng hoảng kinh tế 1929-1933 và quá trình quân phiệt hóa bộ máy nhà nước ở NB a.Khủng hoảng kinh tế ở NB -Trong những năm 1929-1933,cả thế giới tư bản đắm chìm trong khủng hoảng kinh tế +1931 kinh tế NB lâm vào tình trạng tồi tệ nhất :sản lượng công nghiệp giảm 32,5%,ngoại thương giảm 80% so với 1929 +Nông dân bị mất mùa ,có tới 3 triệu công nhân thất nghiệp -Mâu thuẩn xã hội trở nên hết sức gay gắt b.Quá trình quân phiệt hóa bộ máy nhà nước -Để thoát khỏi khủng hoảng giới cầm quyền Nb chủ trương quân phiệt hóa bộ máy nhà nước ,gây chiến tranh xâm lược bành trướng ra bên ngoài -Cùng với việc quân phiệt hóa bộ máy nhà nước ,tăng cường chạy đua vũ trang ,đẩy mạnh cuộc chiến tranh xâm lược TQ c.Cuộc đấu tranh của nhân dân NB chống chủ nghĩa quân phiệt -Trong những năm 30 của thế kỷ XX, cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa quân phiệt của các tầng lớp nhân dân diễn ra sôi nổi dưới nhiều hình thức như biểu tình , thành lập mặt trận nhân dân và cả các cuộc phản chiến trong quân đội ,góp phần làm chậm quá trình quân phiệt hóa bộ máy nhà nước ở Nhật